แท้จริงอารยธรรมอิสลาม  ได้ละทิ้งความรุนแรงความป่าเถื่อน การก่อการร้าย  การเป็นศัตรู  การฆ่าผู้บริสุทธิ์ และอื่นๆ ที่นำไปสู่การทำลายล้าง  ด้วยเหตุนี้เมื่อสันติภาพได้ปกคลุมทั่วอนาจักรอิสลาม  บรรดาพ่อค้าชาวอาหรับก็เริ่มทำการค้าขายทั้งทางบกและทางน้ำ  เนื่องจากพวกเขาเห็นถึงความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของพวกเขา 

5. อารยธรรมที่มีความประนีประนอม  ไม่มีการอิจฉาริษยา  ไม่มีความเลยเถิด  ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด  ไม่สร้างความรังเกียจต่อกัน  ยิ่งไปกว่านั้นอิสลามยังได้สร้างความประนีประนอมกับชนชาติต่างศาสนิก  ดังที่มีระบุไว้ในอัลกุรอานว่า

إن الذين آمنوا والذين هادوا والنصارى والصائبين من آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون

ความว่า “ แท้จริงบรรดาผู้ทรัทธา  และบรรดาผู้ที่เป็นยิว  และบรรดาผู้ที่เป็นคริสเตียนและอัศ-ซอ-อีบีนนั้น ผู้ใดก็ตามที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์  และวันปรโลก  และประกอบสิ่งที่ดีแล้ว พวกเขาก็จะได้รับรางวัลของพวกเขา ณ พระผู้เป็นเจ้าของพวกเขาและไม่มีความหวาดกลัวใด ๆ แก่พวกเขา และทั้งพวกเขาก็จะไม่เสียใจ ” 

แท้จริงอัลลอฮ์ทรงใช้ศาสนทูตของพระองค์ให้มีการให้อภัย  ให้มีการประนีประนอมในกิจการต่าง ๆ ดังที่พระองค์ทรงตรัสว่า

  فاصفح عنهم وقل سلام فسوف يعلمون   

 ความว่า “ ดังนั้นเจ้าจงให้อภัยแก่พวกเขา  และจงกล่าวว่าศานติ แล้วพวกเขาก็จะรู้ ”  อิสลามห้ามไม่ให้มุสลิมมีใจอิจฉาริษยาผู้อื่น  ดังที่พระองค์ทรงตรัสว่า

    وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم 

ความว่า “ แต่ถ้าพวกเจ้าอภัยและยกโทษ ( แก่พวกเขา ) แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงให้อภัย  ผู้ทรงเมตตาเสมอ ”  และด้วยจิตวิญญาณอันประเสริฐนี้ อิสลามได้มองชาว ซิมมีย์ ( ชาวต่างศาสนิกที่อยู่ภายใต้การปกครองของรัฐอิสลาม ) ด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยความประนีประนอม  อีกทั้งยังมอบสิทธิของพวกอย่างสมบูรณ์   และได้พิสูจน์ให้พวกเขาเห็นถึงความปลอดภัย  แม้กระทั่งกิจการต่างๆของพวกเขาก็ยังมีส่วนร่วมในการสร้างอารยธรรมอิสลาม  ซึ่งเราจะเห็นได้จากตำรับตำราของมุสลิม  ที่กล่าวสรรเสริญ แพทย์บางคนที่เป็นชาวยิว คริสเตียน  และได้สรรเสริญ ต่อวิชาการ ตลอดจนมารยาทของพวกเขา   ในขณะที่อารยธรรมอิสลามเจริญรุ่งเรืองอยู่นั้น  เราพบว่าชาวคริสเตียนยังเข่นฆ่ากันเองซึ่งเป็นผลมาจากความขัดแย้งกันในนิกายของศาสนา  ขณะที่ชาวยิวในยุโรปตะวันตกโดนขับไล่ บางครั้งถึงขนาดถูกสังหาร เนื่องจากพวกเขาเป็นชาวยิว  เมื่อพวกเขาได้ดำเนินชีวิตภายใต้การดูแลของอิสลาม  และอารยธรรมอิสลาม  พวกเขาก็พบถึงความสันติ และความปลอดภัย

6. อารยธรรมมีชีวิตชีวา  มั่นคง และเป็นเอกภาพ  นับตั้งแต่อารยธรรมอิสลามได้ถือกำเนิดมาจนถึงบัดนี้ ซึ่งมีความกระเตื้องในระดับที่แตกต่างกัน ถึงแม้บางครั้ง  อิสลามจะทรุดตัวลงบ้างเนื่องจากอุปสรรค์ต่าง ๆ ที่เข้ามากรำกราย เช่นการโจมตีของศัตรูอย่างป่าเถื่อนต่อโลกอิสลาม  แต่ดังกล่าวนั้นมีผลเพียงชั่วขณะเท่านั้นไม่ที่จะหยุดยั้งอารยธรรมอิสลามได้ และเมื่อการโจมตีดังกล่าวได้หมดไป อารยธรรมอิสลามก็กลับมาอย่างเจิดจ้าอีกครั้ง  แถมยังเพิ่มความเจริญความมั่นคงมากยิ่งกว่าเดิมเสียอีก กระทั่งบางส่วนของโลกอิสลามประกอบไปด้วยประเทศทางตะวันตก โลกอาหรับ และ หลายๆ ประเทศในแถบเอเชียกลาง   เหล่าประเทศมหาอำนาจพยายามที่จะถอนรากถอนโคน อารยธรรมอิสลาม ไม่ว่าจะเป็นหลักการยึดมั่น  ความคิด และภาษา ออกจากประเทศเหล่านั้น  แต่ทว่าการปกครองของกลุ่มยึดครองได้หมดไปอย่างรวดเร็ว  พวกเขาก็ได้เงยหน้าขึ้น อย่างสง่าผ่าเผยด้วยมรดกอันล้ำค่าของอิสลาม และธรรมชาติของชาวอาหรับ  เราจะเห็นได้ว่าเคล็ดลับความมีชีวิตชีวาอารยธรรมอิสลาม ก็คือมันเป็นอารยธรรมที่วางอยู่บนพื้นฐานที่แข็งแกร่ง ซึ่งได้รับแรงหนุนจากความมีจิตวิญญาณ หลักจริยธรรม และหลักความคิดที่ถูกต้อง   

7. อารยธรรมด้านมนุษยชาติ  เป้าหมายของมนุษย์นั้นคือการมีความสุขทั้งโลกนี้และโลกหน้า  คงไว้ซึ่งความมีเกียรติ  ความเจริญก้าวหน้า ในด้าน จิตวิญญาณ  ความคิด สังคม  เศรษฐกิจ  และ อื่น ๆ ปราศจากการเอารัดเอาเปรียบต่อกัน  และหลีกเลี่ยงจากสิ่งที่ทำให้เกิดโทษ  ด้วยเหตุดังกล่าว อิสลามได้วางระเบียบการดำเนินชีวิตของมนุษย์ไว้อย่างรัดกุม ไม่ว่าจะเป็นส่วนตัวหรือส่วนรวมก็ตาม  เพื่อที่จะได้รับความผาสุกต่อตัวเอง  ครอบครัว และสังคม   แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงสร้างมนุษย์ในรูปทรงที่งดงามยิ่ง  และทรงสอนในสิ่งที่พวกเขาไม่รู้  และพระองค์ได้ให้พวกเขามีเกียรติ เหนือสรรพสิ่งต่างๆ  ดังที่อัลลอฮ์ทรงตรัสว่า

   ولقد كرمنا بني آدم   

ความว่า “ และโดยแน่นอน เราได้ให้เกียรติแก่ลูกหลานอาดัม ” และพระองค์ทรงทำให้สิ่งที่อยู่ในฟากฟ้าและแผ่นดินเป็นประโยชน์แก่พวกเขา ดังที่พระองค์ทรงตรัสว่า

   وسخر لكم ما في السماوات وما في الأرض جميعا منه

ความว่า “และพระองค์ทรงทำให้สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลาย  และสิ่งที่อยู่แผ่นดินเป็นประโยชน์แก่พวกเจ้า ”

ฉะนั้นเมื่ออารยธรรมอิสลาม ได้มีคุณสมบัติที่สูงส่ง ดังที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว  (  การศรัทธา  ความล้ำสมัย  ความยืดหยุ่น  ความกว้างขวาง  สันติภาพ การประนีประนอม  ความมีชีวิตชีวา  )  คุณสมบัติดังกล่าวนี้มีเป้าหมายเพื่อความผาสุกของมนุษย์

8. อารยธรรมด้านความซื่อสัตย์   คุณลักษณะนี้  เป็นจุดเด่นที่แตกต่างออกไปจากอารยธรรมยุคก่อนอิสลาม  จะเห็นได้ว่า นักวิชาการของอิสลามนั้น  เมื่อเขาได้แปล  คัดลอก  วิชาแขนงต่างๆ ของกรีก  เปอร์เซีย  อินเดีย และ อื่น ๆ  พวกเขาจะไม่อ้างถึงตัวของพวกเขาเอง  แต่พวกเขาจะอ้างความประเสริฐของเจ้าของวิชานั้นๆ ซึ่งพวกเขาได้แปล  คัดลอกมา  ณ จุดนี้ เกิดความแตกต่างอย่างชัดเจนระหว่างนักวิชาการอิสลาม  และนักวิชาการของกรีก ซึ่งพวกเขาได้คัดลอกวิชาการต่าง ๆ มา แต่กลับอ้างว่าวิชาการเหล่านั้นมาจากพวกเขา  ซึ่งการวิจัยสมัยใหม่เห็นว่า นักวิชาการกรีก ได้คัดลอกวิชาแขนงต่างๆ จาก ชาวอียิปต์โบราณ   แต่พวกเขาได้บันทึกความรู้ข้อมูลต่างๆ ลงในตำราของพวกเขาโดยที่ไม่ได้บอกถึงที่มาของแหล่งข้อมูลเหล่านั้น  เสมือนว่าพวกเขาเป็นผู้ริเริ่มขึ้นมาเอง  สำหรับนักวิชาการอิสลามนั้น  พวกเขาได้เป็นตัวอย่างที่ดียิ่งในเรื่องของความซื่อสัตย์  พวกเขาได้อ้างข้อมูล  ความคิดต่างๆ ไปยังเจ้าของ พวกเขาได้ปฏิบัติ ตามที่อัลลอฮ์ทรงตรัสว่า 

  ويؤت كل ذي فضل فضله

ความว่า “ และพระองค์ทรงประทานแก่ทุก ๆ ผู้ทำความดีซึ่งความดีของพวกเขา ” 

จุดเด่นของอารยธรรมอิสลามที่กล่าวมาข้างต้นนั้น  เราจะเห็นว่าอารยธรรมอิสลามนั้นเน้นทั้งจิตนิยมและวัตถุควบคู่กันไป ฉะนั้นไม่มีอารยธรรมใด ๆ ในโลกนี้ จะดีเลิศประเสริฐไปกว่าอารยธรรมอิสลาม และ อารยธรรมนี้จะคงอยู่ตราบจนวันสิ้นโลก 

ถอดความจากหนังสือ อารยธรรมอิสลาม  เขียนโดย ดร.ซาอีด  อับดุลฟัตตะห์  อาซูร