อัลลอฮ์ทรงมีพระประสงค์ที่จะให้ประชาชาติอิสลามนั้นเป็นประชาชาติที่อยู่ระหว่างกลาง อารยธรรมอิสลามเมื่อพิจารณาจากกาลเวลา จะเห็นว่าเป็นอารยธรรมที่อยู่ตรงกลาง กล่าวคือ อารยธรรมอิสลามนั้นจะอยู่ตรงกลางระหว่างอารยธรรมโบราณและอารยธรรมสมัยใหม่  ซึ่งเป็นสื่อกลางที่สร้างความสัมพันธ์ทั้งสองอารยธรรมอย่างเหนียวแน่น และนับว่ามันเป็นส่วนสำคัญในการถ่ายทอดความเจริญของอารยธรรมโบราณ ( โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อารยะธรรมของกรีก )  ไปยังอารยธรรมสมัยใหม่ 

และสิ่งที่ช่วยให้อารยธรรมอิสลามเป็นสื่อกลางในการถ่ายโอนอารยธรรมโบราณไปสู่อารยธรรมสมัยใหม่นั้น  ก็เพราะอิสลามรู้จักประนีประนอม  ยอมรับอารยธรรมของชาติอื่น ๆ ยิ่งไปกว่านั้นอิสลามได้ส่งเสริมให้มีการสร้างกิจกรรมที่มีประโยชน์  และให้เกียรติต่อนักวิชาการ  เนื่องจากอิสลามตระหนักดีว่าบุคคลเหล่านั้นเปรียบเสมือนผู้ถือกุลแจของขุมคลังแห่งวิชาความรู้ ต้นกำเนิดของอิสลาม  รูปแบบของอิสลาม  จิตวิญญาณแห่งอิสลาม  ความประนีประนอมของอิสลาม  คือความเจริญเติบโตของอารยธรรมนี้  และก่อเกิดภาคผลที่ดีงาม  กระทั่งกลายเป็นอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ซึ่งเป็นที่รู้จักในยุคสมัยกลาง  และยิ่งไปกว่านั้นอารยธรรมอิสลามยังเป็นรากฐานของอารยธรรมตะวันตกยุคใหม่อีกด้วย   

ฉะนั้นเมื่ออิสลามนั้นมีความหมายที่กว้างขวางไม่ได้จำกัดเพียงแค่ศาสนา  หลักการยึดมั่น  กฎหมาย  รูปแบบการปฏิบัติเท่านั้น  ทว่ายังรวมไปถึงกริยามารยาท  ความคิด  การปฏิบัติต่อกัน ตลอดจนรูปแบบการดำเนินชีวิตฯลฯ แท้จริงอารยธรรมอิสลามนั้น ครอบคลุมในทุก ๆ ด้าน  ไม่ว่าจะเป็นด้าน  ศาสนา  วรรณกรรม  วิทยาศาสตร์  ศิลปะ และ อื่น ๆ

ณ จุดนี้ ขอเสนอต่อผู้อ่านเกี่ยวการศึกษาอารยธรรมอิสลาม  เฉพาะจุดเด่นของอารยธรรมอิสลามเท่านั้น

 จุดเด่นของอารยธรรมอิสลามมีดังต่อไปนี้ 

1. อารยธรรมด้านการศรัทธา  คือการศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ต่อคัมภีร์ของพระองค์ ต่อศาสนทูตของพระองค์   อารยธรรมอิสลาม  เมื่อนำเอาการศรัทธามาเป็นพื้นฐานหลัก  แน่นอนย่อมมีเป้าหมายในคุ้มครองดูแลสถานภาพของตัวเอง ด้วยกำแพงแห่งความเที่ยงธรรมในด้านจิตวิญญาณ  โดยเฉพาจรรยาบรรณอันทรงเกียรตินั้นถือได้ว่าเป็นสารัฐถะหรือแก่แท้ของศาสนาที่มาจากพระผู้เป็นเจ้า เพราะจะไม่มีผลดีใด ๆ ในวิทยาการที่ไร้ซึ่งจรรยา  ซึ่งทุกศาสนาที่มาจากอัลลอฮ์นั้น  ย่อมมีความสอดคล้องกันในการใช้ให้ปฏิบัติคุณงามความดี หลีกหนีจากกระทำความชั่ว  การศรัทธาในอิสลามนั้น  ไม่ได้ขัดกับสติปัญญา เพราะอิสลามได้ดำเนินอยู่บนพื้นฐานของการใช้สติปัญญาในเรื่องศรัทธาไปจนกระทั่งการ ศรัทธานั้นเด็ดเดี่ยวมั่นคง ถึงแม้ว่าอารยธรรมอิสลามจะเน้นเรื่องการศรัทธา  แต่มันมิได้ยกเลิก  หรือละเลย ในเรื่องของวัตถุ  แถมยังให้ความสนับสนุนอย่างเต็มที่เนื่องจากมันเป็นสิ่งสำคัญในการสร้างความเจริญ  และความสุขของมนุษย์   ส่วนอีกแง่หนึ่งนั้น   การศรัทธาในอิสลาม  ไม่ได้มีความหมายเหมือนคำอ้างของผู้ที่มีอคติต่ออิสลามที่กล่าวว่า การศรัทธาคือตัวชักนำสังคมไปสู่การมงอมืองอเท้า  และรอปฎิหารตลอดจนการรอความหวังอย่างลมๆแล้งๆ  ความจริงแล้วอารยธรรมอิสลามได้ส่งเสริมให้มีการสร้างงานต่าง  ๆ  เนื่องจากการงานต่าง ๆ มีความสัมพันธ์ ต่อการศรัทธาอย่างเห็นได้ชัด

ดังกล่าวนั้นจะเห็นได้ว่า  อารยะธรรมอิสลาม  คืออารยธรรม  แห่งการศรัทธา  การปฏิบัติ และการผลิต  การศรัทธานั้นได้ครอบคลุมถึง ความบริสุทธิ์ใจ  การปฏิบัติตามสัญญา  ปฏิบัติสิ่งที่จำเป็น  การประดับประดาด้วยมารยาทที่มีเกียรติ 

2. อารยธรรมด้านความเจริญก้าวหน้า  ไม่มีการชะงักงันและไม่ล้าหลัง อิสลามได้ให้กำเนิดอารยธรรมนี้ขึ้นมา  และได้เจริญเติบโตขึ้น  ด้วยการต่อต้านสิ่งอธรรม  การเอารัดเอาเปรียบ  การชะงักงัน  ความล้าหลัง อิสลามมิได้ห้ามมุสลิมนำเอาสิ่งใหม่ ๆ หากสิ่งนั้นไม่ขัดต่อศาสนา รูปแบบ จริยธรรมของอิสลาม คำกล่าวอ้างของผู้ที่ต้องการทำลายอิสลามที่กล่าวว่าการศรัทธานั้นขัดต่อเป้าหมายความยุติธรรมของสังคม  คำอ้างดังกล่าวนั้นมันไม่เป็นความจริง  แท้จริงรูปแบบความยุติธรรมของสังคมจะไม่สมบูรณ์ นอกจากจะอยู่ภายใต้ร่มเงาของการศรัทธาเท่านั้น  อันศาสนาที่มาจากพระผู้เป็นเจ้านั้น  ทุกศาสนาเรียกร้องไปสู่การเห็นอกเห็นใจกัน  คนมั่งมีจะต้องจุนเจือคนขัดสนหรือ คนยากจนอนาถา  ด้วยเหตุนี้อิสลามจึงบัญญัติการจ่ายซากาตเหนือมุสลิมที่มีความสามารถ

3. อารยธรรมที่มีคุณสมบัติยืดหยุ่นและเปิดกว้าง  กล่าวคืออารยธรรมอิสลามมิได้ปิดตัวเอง  ทว่าเป็นอารยธรรมที่ยืดหยุ่น มีทั้งการให้และการรับ  อารยธรรมอิสลามได้ให้เกียรติต่อมรดกของกลุ่มกราบไหว้รูปปั้น ในวิชาและศิลปะแขนงต่างๆ และไม่ได้ยึดติดอยู่กับมรดกเหล่านั้นเพียงแต่วัตถุเหมือนกับการกระทำของบาทหลวงของคริสในช่วงแรกของสมัยกลาง  อารยธรรมอิสลามเล็งเห็นถึงผลประโยชน์ที่มีอยู่ในมรดกของอารยธรรมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น อารยธรรมของกรีก เปอร์เซีย  อินเดียและอารยธรรมอื่น ๆ ในขณะเดียวกันอารยธรรมอิสลามมีจุดยืนที่ประนีประนอมต่อ อารยธรรมของยิว และคริสเตียน   

เราจะพบว่าอารยธรรมอิสลามนั้นบริสุทธิ์อย่างยิ่ง   อารยธรรมอิสลามจะไม่รับสิ่งที่พบโดยบังเอิญจากอารยธรรมอื่นๆ เพราะมันไม่ได้เลือกเฟ้นมาจากสิ่งที่ช่วยรักษาคุณค่า  รูปแบบ  ธรรมชาติไว้  และปฏิเสธสิ่งที่ไม่ยอมรับการปรับตัว  และทุกๆสิ่งที่ไม่สอดคล้องกับจิตวิญญาณ และอุดมการณ์แห่งอิสลาม 

4. อารยธรรมที่รักสันติ  ภายใต้ร่มเงาของสันติภาพนั้น เกิดการก่อสร้าง  การประดิษฐ์ และการบูรณะ  และภายใต้สันติภาพเช่นกัน มนุษย์รู้สึกถึงความปลอดภัยในชีวิต ทรัพย์สิน และครอบครัว  ซึ่งเป็นผลที่นำไปสู่การงาน  การผลิตอย่างมั่นคง   อิสลามจะทักทายกันด้วยสันติภาพ  แท้จริงนักวิจัยได้ความเห็นที่สอดคล้องกันว่า ประเทศและภูมิภาคใดก็ตามได้ปกครองโดยอิสลาม  และได้เติบโตภายใต้อารยธรรมอิสลาม ชีวิตของราษฎรในประเทศหรือภูมิภาคเหล่านั้น  จะอยู่อย่างเรียบง่าย ปลอดภัย อย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนในประวัติศาสตร์ของพวกเขา กระทั่ง นักบูรพาคดีบางคนได้ให้ความสมญานามว่า สันติภาพคืออิสลาม   ถึงแม้ว่าอิสลามจะมีความยึดมั่นกับวิญญาณแห่งสันติภาพ  แต่ก็มิได้ขัดต่อการรักษาไว้ซึ่งผลประโยชน์ของมุสลีมีน  เนื่องจากอิสลามได้แยกแยะระหว่างสันติภาพและการยอมจำนน สิโรราบ  ในขณะเดียวกันนั้นอิสลามห้ามการเป็นศัตรูกัน  ดังที่อัลลอฮ์ทรงตรัสว่า 

  ولاتعتدوا إنه لا يحب المعتدين 

 ความว่า “ และพวกเจ้าจงอย่ารุกราน  แท้จริงอัลลอฮ์ไม่ทรงชอบบรรดาผู้รุกราน ”   ด้วยเหตุนี้เองจึงมีเรียกร้องมวลมุสลิมให้มีจุดยืนอย่างเด็ดเดี่ยวต่อการรุกรานใดๆของศัตรูหรือข้าศึก ซึ่งเอกองค์ อัลลออ์ทรงตรัส

                                        فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم   

 ความว่า “ ดังนั้นผู้ใดได้ละเมิดต่อพวกเจ้า  ก็จงละเมิดต่อเขา  เยี่ยงที่เขาได้ละเมิดต่อพวกเจ้า ”