เมื่อกล่าวคำว่า “ปอเนาะ” หลายคนนึกถึงอาคารไม้หลังเก่า ๆ ปลูกเป็นแถวเรียงกันไปรอบ ๆ บ้านโต๊ะครู มีกุลละห์ตะไคร่น้ำจับสำหรับเด็กปอเนาะได้อาบน้ำละหมาด มีเด็กปอเนาะโกน ผมหรือผมเกรียนอาศัยอยู่ร่วมกันเป็นสังคมที่เป็นเอกเทศจากสังคมภายนอก ฯลฯ เป็น มโนภาพที่เกิดขึ้นกับทุกคนเมื่อได้ยินคำว่า “ปอเนาะ” แต่จะมีอะไรอีกบ้างไหมเบื้องหลัง บาลาย,อาคารไม้หลังเก่า ๆ และกุลละห์น้ำเหล่านี้ ที่จะให้คำจำกัดความที่ดีกว่าสำหรับ “ปอเนาะ”